Nationale identiteit binnen het kader van Vision 2030
Nationale identiteit en cultureel erfgoed staan centraal in de eerste pijler van Vision 2030, Een vitale samenleving, naast bekender economische ambities zoals niet-olie-bbp, buitenlandse directe investeringen, gigaprojecten en staatsvermogen. Deze prioriteit behandelt het behoud en de promotie van Saoedische identiteit, de Arabische taal, erfgoedsites, culturele deelname en nationale trots. Zij vertrekt vanuit de overtuiging dat modernisering en culturele continuiteit elkaar niet tegenwerken, maar elkaar versterken.
Voor Saoedi-Arabie put nationale identiteit uit meerdere bronnen: het islamitische geloof dat de legitimiteit van de staat verankert, de Arabische taal die zowel religieuze als literaire traditie draagt, de tribale en regionale culturen waaruit het sociale weefsel van het koninkrijk bestaat, en het historische verhaal van de eenmaking dat de moderne staat zijn oorsprongsverhaal geeft. Vision 2030 behandelt deze elementen niet als statische erfenissen die passief moeten worden bewaard. Zij worden onderworpen aan dezelfde logica van strategische planning, institutionele investering en meetbare resultaten die ook de industriele en economische prioriteiten van het koninkrijk stuurt.
Het Ministerie van Cultuur
De oprichting van het Ministerie van Cultuur in 2018, afgesplitst van het voormalige Ministerie van Cultuur en Informatie, markeerde een kantelpunt voor Saoedisch cultuurbeleid. Voor het eerst kreeg cultuur een eigen ministeriele vertegenwoordiging. Daarmee gaf de staat aan dat culturele ontwikkeling een bestuursprioriteit was op het niveau van gezondheid, onderwijs of industrie.
Onder leiding van prins Badr bin Abdullah bin Farhan Al Saud heeft het ministerie een ambitieuze agenda nagestreefd rond erfgoedbehoud, kunstontwikkeling, opbouw van creatieve industrieen en internationale culturele diplomatie. De oprichting was meer dan een bureaucratische reorganisatie. Het was een institutionele verklaring dat Saoedi-Arabie zijn culturele landschap actief wilde vormgeven, in plaats van het over te laten aan organische krachten of onder te brengen als ondergeschikte functie binnen een breder informatieministerie.
Het strategische kader van het ministerie ziet cultuur tegelijk als intrinsiek goed en economisch actief. Culturele en creatieve industrieen dragen bij aan het bbp, creeren werkgelegenheid, trekken toerisme aan en versterken de internationale reputatie van het koninkrijk. Deze dubbele kadering, cultuur als identiteit en cultuur als economie, doordringt de aanpak van het ministerie en onderscheidt haar van smallere beleidsopvattingen waarin erfgoedbehoud en economische ontwikkeling gescheiden domeinen zijn.
De elf culturele commissies
De belangrijkste institutionele innovatie in de Saoedische cultuurgovenance is wellicht de oprichting van elf gespecialiseerde culturele commissies. Elke commissie is verantwoordelijk voor ontwikkeling en regulering van een afzonderlijke culturele sector. Deze commissiestructuur verspreidt expertise en verantwoordelijkheid over het volledige culturele spectrum en voorkomt de institutionele flessenhals die ontstaat wanneer een enkel ministerie elke dimensie van cultuurbeleid moet beheren.
De Saudi Heritage Commission houdt toezicht op identificatie, documentatie, behoud en promotie van materieel en immaterieel cultureel erfgoed. Het mandaat loopt van archeologische sites en historische gebouwen tot traditionele ambachten, orale tradities en culturele praktijken. De commissie beheert de relatie van het koninkrijk met UNESCO op erfgoedgebied en coordineert nominaties voor inschrijving op de Werelderfgoedlijst.
De Literature, Publishing, and Translation Commission ontwikkelt het Saoedische literaire ecosysteem. Zij ondersteunt auteurs, uitgevers en vertalers en promoot Saoedische literatuur internationaal. Initiatieven omvatten boekenbeurzen, literaire prijzen, vertaalsubsidies en programma’s die de leescultuur onder de Saoedische bevolking moeten versterken.
De Saudi Film Commission heeft toezicht gehouden op de snelle opening van de Saoedische cinema en filmproductie sinds het opheffen van het bioscoopverbod in 2018. De commissie verstrekt filmvergunningen, productieprikkels, opleidingsprogramma’s en kaders voor internationale coproductie. De opkomst van Saoedi-Arabie als filmlocatie en de groei van de binnenlandse cinemamarkt behoren tot de zichtbaarste culturele transformaties onder Vision 2030.
De Music Commission ondersteunt de ontwikkeling van de Saoedische muziekscene, van traditionele vormen tot hedendaagse productie. Het werk omvat concertlicenties, ontwikkeling van artiesten, stimulering van muziekonderwijs en documentatie van het rijke muzikale erfgoed van het koninkrijk.
De Architecture and Design Commission behandelt de gebouwde omgeving als culturele expressie. Zij bevordert ontwerpkwaliteit in Saoedische architectuur en beschermt architectonisch erfgoed. De commissie werkt aan stedenbouw, publieke ruimte en de integratie van Saoedische esthetische gevoeligheden in hedendaagse bouwpraktijk.
De Fashion Commission positioneert Saoedi-Arabie binnen de mondiale mode-industrie. Zij ondersteunt Saoedische ontwerpers, organiseert mode-evenementen en ontwikkelt een binnenlands mode-ecosysteem dat voortbouwt op Saoedische textieltradities en tegelijk aansluit op internationale markten.
De Culinary Arts Commission documenteert en promoot Saoedisch culinair erfgoed en ondersteunt de ontwikkeling van de voedsel- en horecasector. Traditionele Saoedische keuken, lang ondervertegenwoordigd in het mondiale culinaire gesprek, krijgt via het werk van de commissie meer internationale erkenning.
De overige commissies bestrijken beeldende kunst, podiumkunsten, musea en bibliotheken. Samen vormen zij een brede institutionele infrastructuur die vrijwel elke belangrijke dimensie van culturele expressie raakt. Elke commissie opereert met een zekere autonomie binnen het strategische kader van het Ministerie van Cultuur, waardoor sectorspecifieke expertise en responsiviteit mogelijk worden.
Behoud en promotie van de Arabische taal
De Arabische taal heeft een uitzonderlijke plaats binnen de Saoedische nationale identiteit. Als taal van de Koran, medium van klassieke islamitische geleerdheid en levende taal van de bevolking van het koninkrijk is Arabisch tegelijk een religieuze, literaire en civieke instelling. Vision 2030 erkent dat de vitaliteit van de Arabische taal niet vanzelfsprekend is in een tijdperk van globalisering, digitale communicatie en dominantie van het Engels in wetenschap, technologie en bedrijfsleven.
De Arabic Language Academy, samen met initiatieven binnen het Ministerie van Cultuur en het Ministerie van Onderwijs, hanteert een meerledige aanpak. Programma’s omvatten ontwikkeling van Arabischtalige digitale inhoud, ondersteuning van Arabische computationele taalkunde en natuurlijke-taalverwerking, promotie van Arabische kalligrafie als levende kunstvorm, creatie van culturele programmering in het Arabisch en integratie van Arabisch literair erfgoed in onderwijsprogramma’s.
Kalligrafie heeft bijzondere betekenis. Arabische kalligrafie is door UNESCO erkend als immaterieel cultureel erfgoed van de mensheid, en het koninkrijk heeft geinvesteerd in kalligrafieopleiding, tentoonstellingen en publieke kunstinstallaties die deze traditie zichtbaar houden in het hedendaagse Saoedische leven. Het Year of Arabic Calligraphy bracht landelijke aandacht voor de kunstvorm, met publieke opdrachten, workshops en educatieve programma’s in het hele koninkrijk.
De uitdaging is genuanceerd. Het doel is geen taalkundig isolationisme, maar tweetalig zelfvertrouwen: Saoedische burgers moeten vloeiend kunnen deelnemen aan de wereldeconomie terwijl Arabisch de primaire taal blijft van culturele expressie, publiek leven en intellectueel debat. De lopende curriculumhervormingen van het Ministerie van Onderwijs weerspiegelen dat evenwicht door Arabisch taalonderwijs te versterken en tegelijk Engelse taalvaardigheid uit te breiden.
Erfgoedbehoud voorbij gebouwen
Het culturele erfgoed van Saoedi-Arabie reikt veel verder dan gebouwen en archeologische sites. Het immateriele erfgoed van het koninkrijk, waaronder traditionele muziek, dans, poezie, ambacht, vertelcultuur en sociale praktijken, vormt een levend reservoir van identiteit dat bijzonder kwetsbaar is voor de snelle sociale veranderingen rond Vision 2030.
De Saudi Heritage Commission heeft een systematisch programma opgezet voor documentatie van immaterieel erfgoed, gebaseerd op etnografisch onderzoek, mondelinge geschiedenis en gemeenschapsbetrokkenheid. Traditionele praktijken zoals de Ardah-zwaarddans, de kunst van Al-Qatt Al-Asiri-muurschildering, ingeschreven op UNESCO’s Representative List of the Intangible Cultural Heritage of Humanity, en de tradities rond Saoedische koffiebereiding en gastvrijheid zijn formeel erkend en gepromoot.
Regionale culturele diversiteit krijgt bijzondere nadruk. De dertien administratieve regio’s van het koninkrijk behouden elk eigen tradities, van het maritieme erfgoed van de Eastern Province en de architectuurstijlen van Asir tot de pastorale tradities van de noordelijke grensgebieden en de Hijazi-cultuurvormen van de westkust. De aanpak van de commissie behandelt deze regionale diversiteit als nationaal actief en verzet zich tegen de homogeniserende druk die snelle verstedelijking en mediaverzadiging kunnen veroorzaken.
Nationale trots en civieke identiteit
Naast erfgoedbehoud omvat deze prioriteit het cultiveren van nationale trots onder Saoedische burgers, vooral onder jongeren die de demografische meerderheid vormen. Vieringen van Saudi National Day, Saudi Founding Day, die de oprichting van de eerste Saoedische staat herdenkt, en andere nationale herdenkingen zijn onder Vision 2030 uitgebreid en opnieuw vormgegeven.
De Saudi Green Initiative en andere milieuprogramma’s zijn deels gepresenteerd via het kader van nationale identiteit, waarbij milieuzorg wordt verbonden met verantwoordelijkheid voor het natuurlijke landschap van het koninkrijk. Sportprogramma’s, van het organiseren van internationale sportevenementen tot de ontwikkeling van breedtesport, dragen bij aan nationale trots en civieke betrokkenheid.
Musea en culturele instellingen spelen een centrale rol. De geplande ontwikkeling van nieuwe nationale musea, uitbreiding van bestaande instellingen en creatie van culturele districten in grote steden moeten fysieke ruimtes bieden waar Saoedische burgers zich kunnen verhouden tot hun erfgoed en tot hedendaagse culturele productie. De ontwikkeling van Diriyah Gate, gecentreerd rond de UNESCO-genoteerde geboorteplaats van de Saoedische staat, is de meest ambitieuze uitdrukking van deze aanpak en combineert erfgoedbehoud met hotellerie, detailhandel en culturele programmering.
Internationale culturele diplomatie
De versterking van nationale identiteit heeft ook een externe dimensie. Saoedi-Arabie voert een steeds actievere strategie voor culturele diplomatie: deelname aan internationale kunstbiennales, organisatie van culturele festivals, uitleen van artefacten aan grote wereldmusea en culturele uitwisselingsprogramma’s met landen wereldwijd. De ontwikkeling van AlUla, verankerd in het partnerschap met het Franse Agence Francaise pour le Developpement d’AlUla (AFALULA), illustreert deze aanpak door archeologisch behoud te combineren met internationale culturele samenwerking.
Deze inspanningen dienen een dubbel doel. Zij projecteren voor internationale publieken het beeld van een modern en cultureel rijk koninkrijk, terwijl zij Saoedische kunstenaars, wetenschappers en culturele professionals kansen bieden om met mondiale vakgenoten en instellingen samen te werken.
Strategische beoordeling
De prioriteit nationale identiteit en cultureel erfgoed neemt een bijzondere positie in binnen Vision 2030. Zij is tegelijk een van de meest immateriele strategische prioriteiten van het koninkrijk en een van de meest institutioneel ontwikkelde, met een eigen ministerie, elf gespecialiseerde commissies en aanzienlijke budgettaire inzet. De snelheid waarmee Saoedi-Arabie sinds 2018 culturele bestuursinfrastructuur heeft opgebouwd is opmerkelijk: van beperkte institutionele capaciteit naar een breed ecosysteem in minder dan tien jaar.
De volgende uitdagingen liggen minder in institutionele opbouw, waar grote vooruitgang is geboekt, en meer in diepte en duurzaamheid. Culturele transformatie kan niet van bovenaf worden gedecreteerd. Zij vraagt organische deelname van gemeenschappen, kunstenaars, intellectuelen en gewone burgers. De commissiestructuur levert het institutionele kader, maar de levendigheid van het Saoedische culturele leven hangt uiteindelijk af van de mate waarin Saoedische burgers het culturele ecosysteem dat Vision 2030 heeft gecreeerd, omarmen en eraan bijdragen.
Voor een land dat zich transformeert in het tempo en op de schaal die Saoedi-Arabie heeft gekozen, is doelbewuste investering in nationale identiteit en cultureel erfgoed geen luxe en geen bijzaak. Het is een strategische noodzaak: zij levert de sociale cohesie, historische continuiteit en collectieve zekerheid die snelle modernisering op lange termijn duurzaam maken.